Kapag ang Rebolusyong “Para sa Masa” ay Nagiging Pabigat sa Masa

Tuwing Setyembre, ginugunita sa Pilipinas ang National Peace Consciousness Month alinsunod sa Proclamation No. 675, s. 2004. Pinangungunahan ng Office of the Presidential Adviser on Peace, Reconciliation and Unity ang paggunita upang palalimin ang kamalayan at pakikilahok ng publiko sa pagtataguyod ng isang makatarungan at pangmatagalang kapayapaan. Para sa 2026, dala nito ang temang “Kapayapaan Pagtibayin, Kaunlaran Paigtingin”—isang paalala na hindi maaaring paghiwalayin ang kapayapaan at pag-unlad.

Ngunit sa pagsisimula ng Peace Month, mahalagang itanong kung ano nga ba ang tunay na kahulugan ng kapayapaan para sa mga komunidad na ilang dekada nang pinaglalabanan ng pamahalaan at ng armadong kilusang komunista. Hindi sapat na sukatin ang isang kilusan batay lamang sa ipinapangako nitong pagbabago. Kailangang suriin kung ang mga pamamaraan nito ay tunay na nagpapagaan sa kalagayan ng masa o lalo lamang nagdaragdag sa kanilang pasanin.

Sa mga propagandang naglalarawan sa New People’s Army (NPA) bilang isang dalisay na hukbo ng mga magsasakang nakikipaglaban para sa hustisya, lupa, at kalayaan mula sa pang-aapi, madalas na nababaliwala ang mas komplikado at masalimuot na realidad ng mga komunidad na sinasabing pinagsisilbihan nito. Ang imahe ng isang armadong grupo bilang tagapagtanggol ng masa ay hindi dapat tingnan batay lamang sa pagkakakilala nito sa sarili, kundi higit sa lahat sa aktuwal nitong mga gawi at sa epekto ng mga ito sa mga komunidad.

Isa sa pinakamalinaw na kontradiksyon nito ay makikita sa tinatawag na “rebolusyonaryong buwis.” Kumukuha ang NPA ng pondo mula sa mga mining company, malalaking negosyo, at iba pang organisasyong may kakayahang pinansyal. Ipinapakita ito bilang isang anyo ng hustisya—isang paraan upang papanagutin ang mga mapagsamantala at pondohan ang pakikibaka para sa mga inaapi. Ngunit kapag sinuri ito nang mas malalim, humahantong tayo sa isang mahalagang tanong: paano ito naging isang anyo ng hustisya kung sa huli ay nakikinabang ang organisasyon sa mismong problemang sinasabi nitong nilalabanan?

Sa isang sistemang nakabatay sa kakayahang magbigay ng pera o kontribusyon, nagiging posible ang piling pagpapatupad ng kapangyarihan. Ang mga indibidwal o institusyong may sapat na impluwensiya at kakayahang magbigay ng malaking halaga ay maaaring magkaroon ng mas malaking puwang upang makipagkasundo o umiwas sa mas mabigat na parusa. Samantala, ang ordinaryong magsasaka o mahirap na residenteng walang kakayahang magbigay ay maaaring mapagbintangang hindi sumusuporta sa kilusan at mapasailalim sa pananakot o iba pang anyo ng parusa.

Sa ganitong kalagayan, ang kakayahang magbayad ay nagiging hindi lamang usapin ng pananalapi kundi maaari ring maging isang uri ng proteksyon. Kung gayon, mahirap tawaging pantay na hustisya ang isang sistemang mas mabigat ang epekto sa mga walang kakayahang pinansyal. Sa halip, maaari itong makita bilang isang anyo ng pangongolekta na nakabatay sa pakinabang at kakayahang magbayad. Ang tanong ay hindi na lamang kung sino ang “mapagsamantala,” kundi kung sino ang may sapat na yaman upang mabawasan o maiwasan ang pinakamabigat na epekto ng kapangyarihang rebolusyonaryo.

Mas nagiging malinaw ang kontradiksyon kapag sinuri ang pakikitungo sa mismong base ng isang yunit. Ang tinatawag na “susing masa”—mga indibidwal at pamilyang nagsisilbing pinagkukunan ng pagkain, impormasyon, kanlungan, at iba pang suportang panglogistika—ay mahalaga sa pagpapatuloy ng isang armadong kilusan. Sa simula, maaari silang ituring na mahahalagang katuwang ng pakikibaka. Ngunit kapag napagod sila sa paulit-ulit na pangangailangan ng organisasyon, tumangging magbigay ng suporta, o napilitang lumayo dahil sa lumalalang sitwasyon at tumitinding operasyon ng mga puwersa ng pamahalaan, maaari silang tingnan bilang bumabaliktad o banta sa seguridad. Dahil dito, nagiging bulnerable sila sa tinatawag na spy-tagging.

Dito lumilitaw ang isang mapanganib na kontradiksyon: ang dating tagasuporta ay maaaring maging kaaway kapag hindi na siya kapaki-pakinabang sa organisasyon. Ang taong dati ay bahagi ng tinatawag na “masa” ay maaaring mawalan ng proteksyon sa sandaling hindi na niya kayang gampanan ang papel na inaasahan sa kanya. Samantala, ang mas malalaking istruktura ng kapangyarihan at interes ay maaaring hindi tratuhin nang may parehong antas ng paghihigpit kung may natitira pang pakinabang sa pakikipag-ugnayan sa mga ito.

Sa ganitong perspektiba, hindi sapat na sabihing ang “masa” ang sentro ng rebolusyon. Kailangang itanong kung sino ang nagpapasya, sino ang nakikinabang, at sino ang aktuwal na nagbabayad ng pinakamataas na halaga. Hindi iisa at pantay-pantay ang “masa.” May hierarchy rin sa loob ng mga komunidad, at sa isang armadong sistemang nakasalalay sa pondo, suporta at pagsunod, maaaring ang pinakamahina ang siyang pinakamadaling gipitin at isakripisyo.

May mga pagkakataon ding nakapagbibigay ang NPA ng ilang uri ng agarang serbisyo—tulad ng medikal na tulong, proteksyon laban sa ilang lokal na abuso, o presensyang nagbibigay ng pansamantalang seguridad sa ilang residente. Mahalagang kilalanin ang ganitong mga karanasan dahil bahagi ang mga ito ng dahilan kung bakit may mga komunidad na nakikipag-ugnayan o tumatanggap ng tulong mula sa isang armadong grupo.

Ngunit kailangang tingnan hindi lamang kung ano ang naibibigay ng isang armadong grupo sa kasalukuyan, kundi kung ano ang nagiging pangmatagalang epekto ng presensya nito sa komunidad. Ang “serbisyo” ay maaaring maging dahilan upang manatili ang armadong presensya, sa halip na maging daan upang tuluyang magtapos ang paghihirap. Sa halip na maging tulay tungo sa isang kalagayang hindi na kailangan ang armadong pakikibaka, maaari itong maging bahagi ng mekanismong nagpapanatili sa mismong tunggalian.

Maaaring may serbisyong tunay na nakatutulong sa isang komunidad sa isang partikular na pagkakataon, ngunit hindi nito awtomatikong nangangahulugang nababawasan ang panganib na dulot ng patuloy na armadong presensya o natutugunan ang mga pangunahing suliranin sa lugar. Maaari nitong palalimin ang tensyon, magdulot ng karagdagang panganib sa mga sibilyan, at maging isa sa mga salik na nag-uudyok ng mas malawak na operasyong militar, habang wala namang nagbabago sa lokal na kaayusang pang-ekonomiya at sa mga ugnayang nagbubunga ng kahirapan at pang-aabuso. Ibig sabihin, maaaring maging pansariling pangangailangan ng organisasyon ang pagpapanatili sa presensya nito, kabaligtaran ng sinasabi ng propaganda nito.

Kapag nauwi ang tunggalian sa bakbakan, sapilitang paglikas, pagkaantala ng kabuhayan, at pagkasira ng tiwala sa loob ng komunidad, ang ordinaryong residente ang kadalasang naiipit sa magkabilang panig. Kapag umatras, natalo, o lumipat ang isang armadong yunit, ang masa ang maaaring maiwan upang harapin ang pinakamabigat na pinsalang dulot ng kaguluhang binuyo ng armadong tunggalian. Ang armadong grupo ay maaaring makaalis at muling mag-organisa sa ibang lugar, ngunit ang komunidad ang kailangang bumalik sa naantalang kabuhayan, ayusin ang mga nasirang ugnayan, at harapin ang takot at pagkakahating iniwan ng labanan. Maaari ring maiwan sa mga residente ang legal na pananagutan sa mga paglabag na ginawa nila dahil sa utos o pamimilit ng grupo.

Sa ganitong sitwasyon, ang serbisyong ipinakikita bilang patunay ng pagiging “para sa masa” ay kailangang suriin hindi lamang ayon sa panandaliang pakinabang nito, kundi ayon sa kabuuang epekto nito sa buhay ng komunidad. Kung ang serbisyo ay nangangailangan ng patuloy na armadong presensya upang manatili, maaari itong maging bahagi ng siklo ng tunggalian sa halip na maging solusyon dito.

Ang mga ganitong pattern ay naglalantad sa isang mas malalim na problema: ang organisasyong nagsasabing pangunahing layunin nito ang kapakanan ng masa ay maaaring mauwi sa pagprotekta muna sa pagpapatuloy ng sarili nitong organisasyon, pondo, istruktura, at kapangyarihan. Kapag ang pagpapatuloy ng “rebolusyon” ay nangangailangan ng walang katapusang sakripisyo mula sa komunidad, kailangang itanong kung sino ang tunay na gumagawa ng sakripisyo at sino ang tunay na nakikinabang.

Sa paggunita ng Peace Month, ang kritikal na tanong ay hindi lamang kung makatarungan ang layuning ipinapangako ng isang armadong kilusan. Mas mahalagang suriin kung makatarungan ang mga pamamaraan nito, pantay ba ang pagpapatupad ng mga pamantayan nito, at sino ang higit na nasasaktan kapag nabigo itong makamit ang ipinangakong pagbabago.

Kapag ang “hustisya” ay naging selective, ang dating tagasuporta ay maaaring maging target kapag hindi na kapaki-pakinabang, at ang pansamantalang serbisyo ay nauuwi sa mas matagal na panganib, mahirap ipagwalang-bahala ang kontradiksyon sa pagitan ng retorika at realidad. Ang pahayag na “para sa masa” ay hindi dapat tanggapin bilang katotohanan dahil lamang ito ang deklaradong layunin. Dapat itong sukatin sa aktuwal na karanasan ng mga taong sinasabing ipinaglalaban nito—lalo na ng mga pinakamahina at may pinakamaliit na kapangyarihang tumanggi.

Dahil sa huli, ang tunay na sukatan ng isang rebolusyong nagsasabing para sa masa ay hindi kung gaano kaganda ang ipinapangako nito, kundi kung gaano karaming paghihirap ang tunay nitong natatapos, at kung sino ang kailangang magsakripisyo upang ito ay magpatuloy.

At sa pamantayang ito, tinimbang ang kilusan at natagpuang kulang.